دکتر زهرا کریمی

ناترازی بنزین در ایران دیگر یک چالش ساده اقتصادی نیست، بلکه به نقطه تلاقی بحران‌های ساختاری، فشارهای خارجی و تبعات اقتصاد سیاسی تبدیل شده است. ریشه اصلی این مشکل واضح است: فاصله پرنشدنی میان تولید داخلی و مصرف روزافزون، هزینه‌های کمرشکنی را برای واردات سوخت از محل منابع محدود ارزی به کشور تحمیل کرده است. حال در شرایطی که محاصره دریایی، تحریم‌های همه‌جانبه و سایه جنگ، امکان صادرات نفت را بیش از پیش محدود ساخته و ریسک کاهش ناگهانی ذخایر سوخت را بالا برده، دولت ناگزیر به مداخله و اتخاذ تصمیمات عاجل است. اما پرسش بنیادی این است که در چنین شرایط فوق‌العاده‌ای، ابزار مناسب مداخله چیست؟ آیا می‌توان به ابزارهای متعارف بازار و آزادسازی قیمتی تکیه کرد؟

سرمایه‌گذاری پرنوسان‌ترین متغیر کلان اقتصادی است. مصرف، هزینه‌های دولت، واردات و صادرات عمدتا در پی تاثیر نوسانات سرمایه‌گذاری بر تولید ناخالص داخلی دچار تغییر می‌شوند. انتظارات مثبت صاحبان سرمایه نسبت به تحولات اقتصادی در آینده مشوق سرمایه‌گذاری، رشد تولید و اشتغال است؛ بالعکس فقدان چشم‌انداز روشن بازدارنده سرمایه‌گذاری، کاهش ظرفیت‌های تولیدی و فقدان فرصت‌های شغلی مولد را در پی دارد. از سال۱۳۹۱ تاکنون تشدید تنش‌های بین‌المللی، و اعمال تحریم‌های فراگیر علیه ایران، ضربه سختی بر پیکر اقتصاد کشور وارد آورده است. در چنین شرایطی گرایش به سرمایه‌گذاری کاهش یافته و بخش بزرگی از فعالان اقتصادی در کشور تلاش کردند که سرمایه‌های مادی و فکری خود را از محیط پرخطر ایران دور کنند. افت سرمایه‌گذاری چرخه معیوبی را در اقتصاد ایران شکل داده است.

بین اقتصاد و سیاست ارتباط درهم‌تنیده‌ای وجود دارد. کشورهای مختلف دنیا زمانی موفق به حضور فعالانه در بازارهای بین‌المللی می‌شوند که تنش‌های سیاسی مانع از فعالیت‌های اقتصادی نشود.